Muzeum Wsi Opolskiej to skansen obrazujący życie wiejskie od XVIII do początków XX wieku. Zajmuje obszar po dawnym poligonie w Opolu-Bierkowicach i skupia zabudowę wiejską przeniesioną z różnych miejsc regionu oraz kolekcję zabytkowych przedmiotów codziennego użytku.
Historia powstania muzeum
Inicjatorem powołania placówki był Stanisław Bronicz, kierownik Działu Etnografii Muzeum Śląska Opolskiego, który wraz z zespołem Katedry Etnografii UJ prowadził badania terenowe w latach 1956–1958. Z około tysiąca drewnianych obiektów wytypowano kilkadziesiąt zabudowań przeznaczonych do przeniesienia do przyszłego skansenu.
Muzeum formalnie powołano 14 listopada 1961 r. Pięć lat później placówka otrzymała pełną samodzielność i statut. Prace nad stałą ekspozycją rozpoczęto w 1965 r., a teren muzeum udostępniono zwiedzającym 23 września 1970 r., gdy na obszarze znajdowało się 19 obiektów.
Wybrany teren miał około dziesięciu hektarów i był dawnym poligonem. W trakcie przygotowań wykonano melioracje, wykopano ciek wodny długości 700 metrów, nad którym ustawiono młyn wodny i pięć mostów. Na terenie usypano także sztuczne wzgórze, na którym postawiono wiatrak.
Jak projektowano i rozbudowywano skansen?
Projekt koncepcyjny opracowała Joanna Kłopocka w 1964 r.; przewidywał on zgromadzenie około siedemdziesięciu obiektów ukazujących układ tradycyjnej wsi. W 1967 r. powstały dwie koncepcje rozmieszczenia zabudowy — ostatecznie przyjęto pomysł uwzględniający zarówno pochodzenie obiektów, jak i zróżnicowanie warstw społecznych mieszkańców.
Początkowe prace napotykały trudności wynikające z braku doświadczenia zespołów przeprowadzających rozbiórki i rekonstrukcje. Pierwszym przeniesionym obiektem był spichlerz ze Sternalic z drugiej połowy XVIII w., przeniesiony w 1965 r. W kolejnych latach sprowadzono i odtworzono m.in. spichlerze, chałupy, karczmę oraz młyn.
Co obejmuje ekspozycja i kolekcja?
Ekspozycję tworzą przeniesione i odbudowane budynki wiejskie: domy mieszkalne, stodoły, spichlerze, młyny i wiatraki, kuźnia, kościół, karczma i szkoła. Zgromadzono także bogatą kolekcję przedmiotów materialnych związanych z rolnictwem, hodowlą, rzemiosłem i życiem codziennym.
W zbiorach znajduje się niemal 7000 muzealiów. Poza sezonem udostępniane są jedynie tereny parkowe; wnętrza budynków i stałe wystawy bywają niedostępne poza okresem zwiedzania.
Wybrane obiekty na terenie muzeum
Kościół z Gręboszowa
Świątynia powstała z bali modrzewiowych w 1613 r. Początkowo była ewangelicka, w 1653 r. stała się kościołem katolickim. Wnętrze łączy elementy obu tradycji; w ołtarzu znajduje się polichromowany, złocony i srebrzony ołtarz św. Katarzyny w stylu manieryzmu niderlandzkiego. Kościół trafiał do skansenu w częściach w 1973 r., a odbudowa zakończyła się trzy lata później.
Młyn wodny z Siołkowic Starych
Młyn był wzmiankowany już w 1566 r.; w XIX w. przesunięto go o 250 m, by lepiej wykorzystać spadek rzeki. Charakterystyczne jest drewniane koło o średnicy 4,7 m, które napędza mechanizm. Po przeniesieniu do skansenu wmontowano oryginalne elementy, uzupełniając brakujące części z młyna w Bierkowicach.
Wiatraki z Dobrzenia Wielkiego i Grotowic
W zbiorze znajdują się koźlaki, jeden z Dobrzenia Wielkiego datowany na 1734 r., przeniesiony w XIX w., oraz drugi z Grotowic z zachowanymi oryginalnymi urządzeniami. Jeden z wiatraków stoi na sztucznym wzgórzu usypanym podczas tworzenia skansenu.
Chałupa ze Sternalic
Chałupa pochodzi z przełomu XVII i XVIII w. W przeszłości mogła służyć jako dom starców franciszkanów; podczas rozbiórki odkryto belkę z napisem wskazującym na przebudowę w 1859 r. W jednej części budynku zaaranżowano dawną wiejską szkołę z ławkami i przyborami szkolnymi, w drugiej mieści się mieszkanie nauczyciela.
Kuźnia z Ziemiełowic
Kuźnia datowana jest na 1726 r. Ma konstrukcję zrębową i gontowy dach wysunięty do przodu. Wnętrze skupia się wokół paleniska wykonanego z cegły, a w wyposażeniu znajdują się miech, dwa kowadła, róg kowalski oraz kolekcja młotów i kleszczy.
Stodoła z Rudziczki
Największa stodoła w muzeum pochodzi z 1830 r. Zbudowano ją w konstrukcji ryglowej; ściany wypełniono gliną i pobielono wapnem, a dach pokryto słomą. Obecnie pełni funkcję magazynu i nie jest udostępniona do zwiedzania.
Informacje praktyczne
- Adres: Wrocławska 174, 45-835 Opole — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: sob–nd 10:00–18:00, pn 10:00–15:00, wt–pt 10:00–17:00
- Telefon: +48774572349
- Strona internetowa: muzeumwsiopolskiej.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (3 922 opinie)
